مقاله

جبر و مسئولیت اخلاقی

اگر رفتار ما معلول علل پیشین باشد، چه معنایی برای سرزنش و ستایش می‌ماند؟

+ نشان کردن

مسئولیت اخلاقی معمولاً به دو شرط گره می‌خورد: شرایط کنترل (اینکه کنش از دلِ خودِ عامل برخیزد) و شرایط معرفتی (اینکه عامل بداند چه می‌کند و چرا). پرسش جبر این است که آیا شرط اول با تعیّنِ علّی سازگار است.

اصل امکان‌های بدیل

بسیاری می‌گویند برای مسئول بودن باید می‌توانستیم جز این کنیم. استدلال پیامد (Consequence Argument) می‌کوشد نشان دهد اگر گذشته و قوانین را نتوانیم عوض کنیم، آینده هم از کنترل ما بیرون است.

موارد فرانکفورت

فرانکفورت موقعیت‌هایی طراحی می‌کند که عامل خودش تصمیم می‌گیرد، اما یک مداخله‌گر در پس‌زمینه تضمین می‌کند اگر تصمیم دیگری بگیرد، همان کار انجام شود. شهود بسیاری این است که عامل همچنان مسئول است؛ پس شاید مسئولیت به «امکان بدیل» نیاز نداشته باشد.

پاسخ‌های سازگارگرا

سازگارگرایان مسئولیت را به پاسخ‌گویی به دلایل، انسجام خواست‌ها یا واکنش‌های اخلاقیِ ما به یکدیگر گره می‌زنند. استراوسون می‌گوید نگرش‌های واکنشی (خشم، سپاس، سرزنش) بخشی از زندگی اخلاقی‌اند و با یک تز متافیزیکی دربارهٔ جبر از میان نمی‌روند.

در برابر، شک‌گرایانِ مسئولیت (مانند پرِبوم) می‌گویند اگر جبر درست باشد، مسئولیتِ اخلاقیِ بنیادین وجود ندارد؛ اما می‌توان بدون آن هم دربارهٔ عدالت، اصلاح و پیشگیری سخن گفت.

منابع